Trong bối cảnh đó, đối với ngành Công Thương - lĩnh vực giữ vai trò huyết mạch của nền kinh tế - nhiệm vụ không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả quản lý hay sản xuất, mà cao hơn là từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược, giải quyết những bài toán có ý nghĩa nền tảng đối với năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ của quốc gia.
Theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg và Quyết định số 808/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phát triển công nghệ chiến lược, Bộ Công Thương được giao triển khai 03 bài toán lớn gồm: bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng cao; tự chủ công nghiệp, nâng cao nội địa hóa và phát triển chuỗi giá trị xanh, thông minh; hiện đại hóa thương mại bằng dữ liệu, logistics thông minh và chuỗi cung ứng tin cậy.
Ba bài toán này phản ánh những yêu cầu phát triển cấp thiết của đất nước trong giai đoạn mới. Đồng thời, đây cũng là thước đo năng lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của toàn ngành Công Thương trong quá trình thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW.
Nếu nhìn ở góc độ truyền thống, an ninh năng lượng được hiểu là bảo đảm đủ điện, đủ nhiên liệu cho sản xuất và đời sống. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng toàn cầu và yêu cầu duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, bài toán này đã mở rộng hơn rất nhiều. Năng lực bảo đảm an ninh năng lượng ngày nay không chỉ phụ thuộc vào nguồn cung mà còn gắn chặt với khả năng làm chủ các công nghệ về lưu trữ năng lượng, quản lý hệ thống điện hiện đại, dự báo phụ tải, tối ưu hóa vận hành nguồn - lưới và tích hợp hiệu quả các nguồn năng lượng mới.
Thực tiễn triển khai tại các doanh nghiệp cho thấy những tín hiệu tích cực. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã hình thành 12 kho dữ liệu chuyên ngành, ứng dụng AI và Big Data trong dự báo phụ tải, dự báo năng lượng tái tạo và tối ưu vận hành hệ thống điện. Nhiều định hướng công nghệ mới như Digital Twin, hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), nền tảng AI hay các giải pháp lưới điện hiện đại đang được nghiên cứu và từng bước triển khai.
Ở góc độ rộng hơn, bảo đảm an ninh năng lượng không còn là nhiệm vụ riêng của ngành điện mà là bài toán tổng thể của hệ sinh thái công nghiệp năng lượng quốc gia. Điều đó đòi hỏi sự kết nối giữa nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, sản xuất thiết bị, xây dựng hạ tầng và vận hành thị trường năng lượng hiện đại.
Bài toán thứ hai là tự chủ công nghiệp, nâng cao nội địa hóa và phát triển chuỗi giá trị xanh, thông minh. Đây là yêu cầu có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng quyết liệt và các chuỗi cung ứng quốc tế đang có sự dịch chuyển mạnh mẽ.
Tự chủ công nghiệp không chỉ được đo bằng tỷ lệ nội địa hóa hay số lượng doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, mà trước hết phải được thể hiện ở khả năng làm chủ công nghệ, làm chủ vật liệu, thiết bị và các sản phẩm công nghiệp cốt lõi. Một nền công nghiệp muốn phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào gia công, lắp ráp hay tiếp nhận công nghệ từ bên ngoài, mà phải từng bước hình thành năng lực nghiên cứu, thiết kế và đổi mới sáng tạo ngay trong nước.
Những kết quả bước đầu tại các tập đoàn lớn của ngành Công Thương cho thấy xu hướng này đang ngày càng rõ nét. Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam/PVN) đã ban hành danh mục 34 sản phẩm công nghệ chiến lược đến năm 2030, đồng thời triển khai nhiều hướng nghiên cứu liên quan đến hydrogen xanh, amoniac xanh, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCUS), vật liệu mới và các giải pháp công nghệ phục vụ ngành năng lượng.
Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) tiếp tục đẩy mạnh tự động hóa trong khai thác hầm lò, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong quản lý, vận hành sản xuất. Trong khi đó, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) đang phát triển pin Sodium-ion và hệ thống lưu trữ năng lượng; đồng thời nghiên cứu, sản xuất các sản phẩm hóa chất tinh khiết và siêu tinh khiết phục vụ ngành điện tử, bán dẫn và công nghệ cao.
Nhìn từ góc độ phát triển công nghệ chiến lược, những kết quả này cho thấy doanh nghiệp ngành Công Thương đang từng bước chuyển từ tư duy ứng dụng công nghệ sang tư duy phát triển công nghệ, từ vai trò người sử dụng sang vai trò chủ động tham gia tạo ra công nghệ mới.
Bài toán thứ ba là hiện đại hóa thương mại bằng dữ liệu, logistics thông minh và chuỗi cung ứng tin cậy. Đây là lĩnh vực có tốc độ thay đổi rất nhanh dưới tác động của chuyển đổi số và sự phát triển của nền kinh tế dữ liệu.
Nếu trước đây thương mại chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ lưu thông hàng hóa, thì hiện nay dữ liệu đang trở thành nguồn lực mới quyết định hiệu quả của toàn bộ chuỗi giá trị. Khả năng kết nối giữa sản xuất, logistics, phân phối và tiêu dùng ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng số, khả năng khai thác dữ liệu và các nền tảng công nghệ.
Trong bối cảnh đó, việc phát triển logistics thông minh và xây dựng chuỗi cung ứng tin cậy không chỉ giúp giảm chi phí giao dịch mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế.
Những mô hình bước đầu tại doanh nghiệp đã cho thấy tiềm năng của quá trình chuyển đổi này. Sau một năm vận hành, nền tảng thương mại điện tử VinachemMart đạt doanh thu giao dịch khoảng 51,5 tỷ đồng với hơn 52.000 tài khoản đăng ký và gần 26.000 đơn hàng thành công. Nền tảng Vinachem Nông nghiệp cũng đang từng bước hình thành hệ sinh thái tri thức số phục vụ người nông dân và hỗ trợ hoạt động sản xuất nông nghiệp.
Thực tiễn triển khai tại các tập đoàn, tổng công ty cho thấy Nghị quyết số 57-NQ/TW đã tạo ra những chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động đối với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Quan trọng hơn, các hoạt động nghiên cứu, đầu tư công nghệ và chuyển đổi số đang ngày càng được định hướng gắn với những bài toán phát triển lớn của đất nước thay vì các mục tiêu ngắn hạn, đơn lẻ.
Để cụ thể hóa các nhiệm vụ được giao, Bộ Công Thương đã phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và hiệp hội ngành hàng xây dựng các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược. Trên cơ sở đó, Bộ đã có Công văn số 3037/BCT-ĐCK ngày 01/5/2026 gửi Bộ Khoa học và Công nghệ về xây dựng đặt hàng nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược; đồng thời đang tiếp tục hoàn thiện nội dung đề xuất đối với 03 nhiệm vụ tương ứng với các bài toán lớn được giao.
Trong toàn bộ quá trình này, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công giữ vai trò đầu mối tham mưu, điều phối, theo dõi và tổng hợp tình hình triển khai trong toàn ngành. Cùng với việc tham mưu Bộ Công Thương ban hành các kế hoạch, văn bản chỉ đạo và thành lập Tổ công tác giúp việc Ban Chỉ đạo của Bộ về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 theo Quyết định số 956/QĐ-BCT ngày 22/4/2026, Cục đang tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan để xây dựng và hoàn thiện kế hoạch triển khai công nghệ chiến lược của Bộ Công Thương trong thời gian tới.
Ba bài toán lớn được giao cho Bộ Công Thương thực chất không chỉ là ba nhiệm vụ quản lý ngành. Xa hơn, đó là ba thách thức về năng lực công nghệ quốc gia, về khả năng làm chủ những lĩnh vực có ý nghĩa quyết định đối với tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và vị thế của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Việc giải quyết thành công các bài toán này sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực chủ yếu cho phát triển đất nước theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW.
