Thoạt nhìn, đây chỉ là những con số mang tính quản lý. Nhưng thực chất, đó là kết quả của một quá trình nghiên cứu, đánh giá và lựa chọn rất kỹ lưỡng nhằm trả lời một câu hỏi quan trọng: Trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển nhanh, cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt và yêu cầu tăng trưởng cao đặt ra cho đất nước, đâu là những vấn đề cốt lõi mà ngành Công Thương phải tập trung giải quyết để tạo nền tảng cho phát triển bền vững?

Điểm đặc biệt trong cách tiếp cận của ngành Công Thương là không lựa chọn công nghệ theo xu hướng, mà xuất phát từ những yêu cầu thực tiễn của nền kinh tế.

Qua quá trình rà soát, đánh giá toàn diện các lĩnh vực năng lượng, công nghiệp và thương mại, ba bài toán có ý nghĩa nền tảng đã được xác định.

Đó là: Bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng cao; hiện đại hóa hệ thống điện - nhiên liệu xanh, thông minh và tự chủ; Tự chủ công nghiệp, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và nâng cấp chuỗi giá trị sản xuất xanh, thông minh, giá trị gia tăng cao; Hiện đại hóa thương mại trong nước và ngoài nước bằng dữ liệu, logistics thông minh và chuỗi cung ứng tin cậy.

Ba bài toán này phản ánh ba trụ cột quan trọng nhất của nền kinh tế: năng lượng là nền tảng, công nghiệp là động lực và thương mại là đầu ra của tăng trưởng.

Bài toán thứ nhất: Bảo đảm an ninh năng lượng trong kỷ nguyên chuyển đổi xanh

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhu cầu năng lượng ngày càng lớn. Trong khi đó, quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu, yêu cầu giảm phát thải và những biến động địa chính trị đang đặt ra yêu cầu phải nâng cao tính tự chủ của hệ thống năng lượng quốc gia.

Xuất phát từ thực tiễn đó, bài toán bảo đảm an ninh năng lượng được xác định là một trong những nhiệm vụ chiến lược hàng đầu của ngành Công Thương.

Để giải quyết bài toán này, Bộ Công Thương được giao chủ trì triển khai 4 nhóm công nghệ chiến lược, gồm công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến, công nghệ số, công nghệ robot và tự động hóa, công nghệ biển, đại dương và lòng đất.

Trên cơ sở đó, nhiều hướng công nghệ và sản phẩm chiến lược được xác định như hệ thống lưu trữ năng lượng tiên tiến, hydrogen xanh, nhiên liệu sinh học, lưới điện thông minh, nền tảng bản sao số, trí tuệ nhân tạo chuyên ngành, công nghệ điện gió ngoài khơi, công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon hay các giải pháp khai thác, chế biến sâu dầu khí.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là bảo đảm đủ năng lượng cho tăng trưởng cao, mà còn từng bước làm chủ các công nghệ cốt lõi, nâng cao năng lực tự chủ và khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng quốc gia.

Bài toán thứ hai: Tự chủ công nghiệp và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu

Nếu năng lượng là điều kiện tiên quyết thì công nghiệp chính là động lực trực tiếp của tăng trưởng.

Nhiều năm qua, công nghiệp Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, không ít ngành vẫn phụ thuộc vào nguyên liệu, linh kiện và công nghệ nhập khẩu; tỷ lệ nội địa hóa ở nhiều lĩnh vực còn thấp; năng lực làm chủ các khâu thiết kế, chế tạo và tích hợp hệ thống chưa tương xứng với tiềm năng.

Đây là lý do bài toán tự chủ công nghiệp được xác định là trọng tâm lớn thứ hai trong giai đoạn tới.

Để giải quyết bài toán này, Bộ Công Thương được giao triển khai 6 nhóm công nghệ chiến lược, bao gồm công nghệ số, công nghệ robot và tự động hóa, công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến, công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến, công nghệ biển - đại dương - lòng đất và công nghệ đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị.

Các định hướng phát triển tập trung vào những lĩnh vực có khả năng tạo đột phá về năng suất và giá trị gia tăng như sản xuất thông minh, robot công nghiệp, vật liệu tiên tiến, chế biến sâu khoáng sản, dầu khí, đất hiếm, khai thác hiệu quả sinh khối và phụ phẩm nông nghiệp, cũng như phát triển các hệ thống tích hợp cho đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.

Đây không chỉ là bài toán tăng sản lượng công nghiệp, mà là hành trình nâng cấp vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu, chuyển từ gia công sang làm chủ công nghệ, từ tham gia sang từng bước dẫn dắt những khâu có giá trị gia tăng cao.

Bài toán thứ ba: Hiện đại hóa thương mại bằng dữ liệu và chuỗi cung ứng thông minh

Trong nền kinh tế số, khả năng cạnh tranh của hàng hóa không còn chỉ phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm mà còn phụ thuộc vào tốc độ lưu thông, khả năng truy xuất nguồn gốc, mức độ minh bạch và độ tin cậy của chuỗi cung ứng.

Bởi vậy, ngành Công Thương xác định hiện đại hóa thương mại trong nước và ngoài nước bằng dữ liệu, logistics thông minh và chuỗi cung ứng tin cậy là bài toán chiến lược thứ ba.

Để thực hiện mục tiêu này, Bộ Công Thương được giao triển khai 2 nhóm công nghệ chiến lược, gồm công nghệ số và công nghệ robot, tự động hóa.

Các nền tảng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo chuyên ngành, bản sao số, blockchain truy xuất nguồn gốc và các hệ thống robot tự hành trong logistics sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng năng lực điều hành thương mại theo thời gian thực, giảm chi phí logistics, tăng khả năng tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế và mở rộng thị trường cho hàng hóa Việt Nam.

Đây cũng là nền tảng để hình thành các chuỗi cung ứng hiện đại, minh bạch và có khả năng thích ứng cao trước những biến động của thị trường toàn cầu.

Đằng sau những con số là một tầm nhìn phát triển dài hạn...

Ba bài toán lớn, 12 nhóm công nghệ chiến lược không phải là những con số được lựa chọn ngẫu nhiên.

Đó là kết quả của quá trình nghiên cứu, đánh giá xu thế công nghệ thế giới, nhận diện các điểm nghẽn của nền kinh tế, phân tích năng lực hiện có của doanh nghiệp trong nước và dự báo những nhu cầu phát triển trong tương lai.

Từ ba bài toán này, một hệ sinh thái công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược đã được hình thành, tạo cơ sở để lựa chọn các doanh nghiệp hạt nhân, xây dựng các nhiệm vụ trọng điểm và huy động nguồn lực triển khai trong giai đoạn tới.

Quan trọng hơn, đây không chỉ là những nhiệm vụ của riêng ngành Công Thương. Đó là những vấn đề có ý nghĩa nền tảng đối với tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; là lời giải cho bài toán tăng trưởng cao, phát triển bền vững và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia trong kỷ nguyên mới.