Điều đặc biệt của Nghị quyết số 57-NQ/TW không chỉ nằm ở tầm nhìn dài hạn đến năm 2045, mà còn ở cách tiếp cận rất thực tiễn: phát triển khoa học, công nghệ phải gắn với giải quyết những bài toán lớn của đất nước; công nghệ phải đi vào sản xuất, đời sống và trở thành động lực trực tiếp của tăng trưởng.
Từ tinh thần đó, ngành Công Thương đã cụ thể hóa Nghị quyết thành một hệ thống nhiệm vụ mang tính chiến lược với trọng tâm là 3 bài toán lớn và 12 nhóm công nghệ chiến lược được Thủ tướng Chính phủ giao chủ trì triển khai theo Quyết định số 808/QĐ-TTg.
Nhìn từ góc độ này, có thể thấy một sự thống nhất xuyên suốt từ chủ trương của Đảng đến chính sách của Chính phủ và hành động thực tiễn của ngành Công Thương.
Từ tư duy công nghệ đến tư duy giải quyết bài toán quốc gia
Một trong những điểm mới quan trọng của Nghị quyết số 57-NQ/TW là yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, lấy hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội làm thước đo. Nghị quyết nhấn mạnh việc tập trung nguồn lực cho các công nghệ chiến lược, các ngành công nghiệp chiến lược và những lĩnh vực có khả năng tạo ra đột phá cho tăng trưởng quốc gia.
Tinh thần này được thể hiện rất rõ trong cách tiếp cận của ngành Công Thương.
Thay vì bắt đầu bằng câu hỏi “cần phát triển công nghệ gì”, ngành Công Thương lựa chọn cách tiếp cận ngược lại: “đâu là những bài toán lớn nhất cần giải quyết để bảo đảm phát triển đất nước trong giai đoạn tới”.
Sau quá trình nghiên cứu, đánh giá thực tiễn phát triển năng lượng, công nghiệp và thương mại; phân tích xu hướng công nghệ toàn cầu và những điểm nghẽn của nền kinh tế, ba bài toán lớn đã được xác định.
Đó là bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng cao; tự chủ công nghiệp và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa; hiện đại hóa thương mại bằng dữ liệu, logistics thông minh và chuỗi cung ứng tin cậy.
Ba bài toán này không phải là những nhiệm vụ riêng của ngành Công Thương mà phản ánh trực tiếp những yêu cầu phát triển của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới.
Nghị quyết số 57-NQ/TW yêu cầu chú trọng phát triển hạ tầng năng lượng, nhất là năng lượng mới, năng lượng sạch và bảo đảm an ninh năng lượng phục vụ phát triển khoa học, công nghệ, các ngành công nghiệp chiến lược. Đồng thời, nhấn mạnh việc phát triển các công nghệ chiến lược liên quan đến năng lượng, vật liệu tiên tiến và khai thác hiệu quả tài nguyên quốc gia.
Đây chính là cơ sở quan trọng để hình thành bài toán lớn thứ nhất của ngành Công Thương: Bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng cao; hiện đại hóa hệ thống điện - nhiên liệu xanh, thông minh và tự chủ.
Không chỉ đặt mục tiêu bảo đảm đủ điện, đủ năng lượng cho tăng trưởng, bài toán này còn hướng tới làm chủ các công nghệ then chốt như hydrogen xanh, nhiên liệu sinh học, lưu trữ năng lượng, điện gió ngoài khơi, thiết bị điện cao áp và các công nghệ thu giữ, lưu trữ carbon.
Từ yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng trong Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngành Công Thương đã cụ thể hóa thành các nhiệm vụ, công nghệ và sản phẩm chiến lược có thể triển khai trong thực tiễn.
Bài toán công nghiệp: Từ khát vọng tự chủ đến năng lực làm chủ công nghệ: Một trong những nội dung xuyên suốt của Nghị quyết số 57-NQ/TW là xây dựng năng lực tự chủ về khoa học, công nghệ; phát triển các ngành công nghiệp chiến lược; thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ nguồn. Nghị quyết cũng đặt yêu cầu hình thành các doanh nghiệp công nghệ chiến lược có khả năng cạnh tranh quốc tế.
Đây chính là nền tảng để ngành Công Thương xác định bài toán lớn thứ hai: Tự chủ công nghiệp, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và nâng cấp chuỗi giá trị sản xuất xanh, thông minh, giá trị gia tăng cao.
Bài toán này tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh quốc gia như vật liệu tiên tiến, robot công nghiệp, sản xuất thông minh, chế biến sâu khoáng sản, dầu khí, đất hiếm, công nghệ sinh học và hệ thống đường sắt tốc độ cao.
Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu là thu hút đầu tư và mở rộng sản xuất, thì nay trọng tâm đã chuyển sang nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, làm chủ thiết kế, chế tạo, tích hợp hệ thống và từng bước tham gia sâu hơn vào các mắt xích có giá trị gia tăng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đây cũng chính là quá trình hiện thực hóa mục tiêu tự chủ công nghệ mà Nghị quyết số 57-NQ/TW đã đặt ra.
Bài toán thương mại: Hiện thực hóa nền kinh tế dữ liệu và chuyển đổi số: Nghị quyết số 57-NQ/TW dành nhiều nội dung cho phát triển kinh tế số, dữ liệu số, nền tảng số, thị trường dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các ngành, lĩnh vực quan trọng. Nghị quyết xác định dữ liệu phải trở thành nguồn tài nguyên và tư liệu sản xuất quan trọng; thúc đẩy phát triển mạnh mẽ các nền tảng số quốc gia và ứng dụng AI dựa trên dữ liệu lớn.
Từ định hướng đó, ngành Công Thương đã xây dựng bài toán lớn thứ ba: Hiện đại hóa thương mại trong nước và ngoài nước bằng dữ liệu, logistics thông minh và chuỗi cung ứng tin cậy.
Đây là bài toán hướng tới xây dựng năng lực điều hành thương mại theo thời gian thực, phát triển các nền tảng dữ liệu, truy xuất nguồn gốc bằng blockchain, ứng dụng AI chuyên ngành và tự động hóa trong logistics.
Nếu bài toán năng lượng tạo nền tảng cho tăng trưởng và bài toán công nghiệp tạo ra năng lực sản xuất, thì bài toán thương mại chính là cầu nối đưa sản phẩm Việt Nam tham gia hiệu quả hơn vào thị trường trong nước và quốc tế.
Từ Nghị quyết đến hành động
Điều có ý nghĩa nhất trong quá trình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW là sự chuyển biến từ tư duy phát triển công nghệ theo ngành, lĩnh vực sang tư duy giải quyết các bài toán lớn của quốc gia.
Ba bài toán lớn và 12 nhóm công nghệ chiến lược của ngành Công Thương không phải là những danh mục kỹ thuật đơn thuần. Đó là kết quả của quá trình cụ thể hóa các quan điểm, mục tiêu và định hướng lớn của Nghị quyết số 57-NQ/TW thành các nhiệm vụ có thể triển khai, đo lường và đánh giá được.
Từ Nghị quyết của Bộ Chính trị đến các chương trình hành động của Chính phủ, từ các định hướng chiến lược đến những nhiệm vụ cụ thể của ngành Công Thương, một chuỗi liên kết chính sách đang dần được hình thành. Trong đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là mục tiêu riêng của một lĩnh vực, mà đang trở thành công cụ để giải quyết những vấn đề cốt lõi của tăng trưởng, năng lực tự chủ và sức cạnh tranh quốc gia.
Đó cũng chính là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 57-NQ/TW: lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực phát triển đất nước; và biến những khát vọng phát triển thành những bài toán cụ thể để từng bước hiện thực hóa bằng hành động.
